KAJMAKCALAN

Kajmakčalan je najviši vrh planine Nidže sa 2.521 m nadmorske visine, na granici Republike Makedonije prema Grčkoj (Mariovo). 
Sačinjen je od gnajsa i granita, a poznat je kao poprište najžešćih borbi na Solunskom frontu tokom Prvog svjetskog rata 1918. godine. 
Na njemu je podignuta spomen kapela gde se nalazi i urna, u kojoj je (bilo)  sahranjeno srce doktora Arčibalda Rajsa. 
Uz crkvu stoji i kosturnica u kojoj se nalaze ostaci palih boraca.

Osvajanje Kajmakčalana je bitka na Solunskom frontu koja se vodila u Prvom svjetskom ratu između Kraljevine Srbije i Kraljevine Bugarske.

Posle osamnaest dana teške i neizvesne borbe na Kajmakčalanu, srpski vojska je uspela otvoriti "Kapiju slobode" i da pobedonosno krene put svoje domovine.

 Da je Kajmakčalan bio značajna pozicija govore i nazivi: Bugari su ga zvali Borisov grad jer su mislili da je neosvojiv, a Srbija Kapija slobode jer su tu prvi put zakoračili u svoju zemlju. Bitka je vođena između 12. i 13 rujna 1916. godine.

Kajmakčalan

Putniče, stani! Ovde leže oni!

Gomile ove prah kraljeva kriju.

S kapom u ruci njima se pokloni,

I redom tako ižljubi ih sviju!

Iz ovih humka, iz hrnjage kama,

Gde truba svesti srca jaka svrsta,

Praznici slave granuli su nama

I mučenike skinuli sa krsta.

Ovde su večni, što vatrama žrtve

I bilom srca probudiše mrtve -

Srbine, stani! Ovde leže oni!

Ovo su naše lavre i oltari;

Njihovim svetlim sjajem se ozari,

I čelo svoje molitvom prikloni!

Aleksa Šantić

Zajednica Srba u Makedoniji mesni odbor Bitolj, u subotu 12. septembra u čast 99. godina velike bitke i pobede, tragovima srpske vojske, na potezu Siva stijena - Starkov grob - vrh Kajmakčalana, organizirala planinarski marš "Kajmakčalan 2015". Odakle su i pozajmljene slike